Paratoner Nedir? Nasıl Çalışır?

Paratonerler, Benjamin Franklin tarafından geliştirildi. Paratoner, çok basit sisteme sahiptir. Evin çatısına bağlı keskin bir metal çubuk olarak nitelendirilir. Çubuk çapı bir inç (2 cm) olabilir. Bir inç çapında olan büyük bir bakır veya alüminyum tel parçasına bağlanır. Tel, yakındaki toprağa gömülmüş iletken bir şebekeye bağlanır.

Paratoner Nasıl Çalışır?

Birçok insan, paratonerlerin yıldırımı “etkilediğine” inanmaktadır. Paratoner nasıl çalışır sorusu bunun yanıtını verecektir. Yıldırım çubuklarının, yıldırım çarpması meydana geldiğinde çok büyük elektrik akımlarını iletmek için kullanılarak toprağa düşük dirençli bir yol sağladığını söylemek daha iyidir. Şimşek çakarsa, sistem zararlı elektrik akımını yapıdan uzağa ve güvenli bir şekilde toprağa taşımaya çalışır. Paratoner sistemi, mükemmel bir iletkendir ve bu nedenle akımın herhangi bir ısı hasarına neden olmadan toprağa akmasını sağlar. Görebildiğiniz gibi paratoner çubuğunun amacı yıldırımı çekmek değildir. Yalnızca yıldırım düşmesinin güvenli bir şekilde şiddetini azaltmaktır.

Paratoner Nedir? Nasıl Çalışır?

Paratoner Çalışma Prensibi

Bir yıldırım çubuğu, bir binanın dış kısmındaki kalın bir bakır tel aracılığıyla gömülü bir topraklama plakasına bağlanmış bilenmiş metal çubuktan oluşur. Negatif yüklü bir fırtına bulutu, uç kısmında yük oluştururken alt plaka negatif bir şekilde şarj olur. Paratoner ucundan pozitif olarak yüklü bir iyon bulutu atmosfere akar ve fırtına bulutunun negatif yükünü büyük ölçüde artıran aynı zamanda yıldırım riskini azaltan pozitif bir alan yükü olarak dengelemektedir. Paratoner nasıl çalışır ve çalışma prensibi benzerlik göstermektedir.

Paratoner Çeşitleri

Paratoner Çubuğu

Paratoner çeşitleri ilki olan bu paratoner binanın tepesine yerleştirilmiş metalik bir yıldırım yakalama ucudur. Bir veya daha fazla iletken (genellikle bakır şeritler) ile topraklanır.

Gergin Teller ile Paratoner

Bu teller korunacak yapının üzerine gerilir. Özel yapıları korumak için kullanılırlar;

Roket fırlatma alanları, askeri uygulamalar vb. paratoner çeşitleri arasında en önemlisidir.

Örgülü Kafesli Yıldırım İletkeni

Bu koruma, binanın etrafına simetrik olarak çok sayıda iletken / bant yerleştirmeyi içerir. Bu tür yıldırımdan korunma sistemi, bilgisayar odaları gibi çok hassas tesisler barındıran yüksek oranda açığa çıkmış binalar için kullanılır.

Bina koruma sisteminin rolü, onu doğrudan yıldırım çarpmalarına karşı korumaktır.

Sistem şunlardan oluşur:

– Yakalama aygıtı,

– yıldırımdan korunma sistemi,

– Yıldırım akımını toprağa iletmek için tasarlanmış aşağı iletkenler,

– “karga ayağı” toprağı birbirine bağlar,

– Tüm metal çerçeveler (eş potansiyel bağlama) ve toprak kabloları arasındaki bağlantıları sağlar.

Yıldırım akımı bir iletkende akarken, çevrede bulunan toprağa bağlı çerçeveler ile potansiyel farklılıklar ortaya çıkarsa bunlar yıkıcı alevlenmelere neden olabilir.

Paratoner Nedir? Nasıl Çalışır?

Yıldırım Güvenliği

Ulusal Hava Durumu Servisi’ne göre, ortalama olarak, ABD’de her yıl ortalama 330 kişiye yıldırım düşüyor ve bunlardan 51’i ölüyor. Hayatınızı riske atmamak için güvenlik önlemleri şarttır.

Dışarıda bir fırtınada yakalanırsanız, daima uygun bir sığınak arayın. Uygun barınak bir bina ya da araba olacaktır. Gidecek bir yeriniz yoksa ağaçların altına sığınmaktan kaçınmalısınız. Ağaçlar şimşekleri çeker.

Asla yere yatmayın. Yıldırım yere çarptıktan sonra, temas noktasından dışarıya yayılan bir elektrik potansiyeli vardır. Vücudunuz bu alanda ise, akım sizden akabilir. Asla akıntının bedeninden geçme yeteneğine sahip olmasını istemezsiniz. Bu, diğer organ hasarlarından ve yanıklarından bahsetmeksizin kalp durmasına neden olabilir. Vücudunuzu olabildiğince zemine indirgeyerek ve vücudunuzla zemine temas eden miktarı en aza indirerek, yıldırımla ilgili yaralanma olasılığını azaltabilirsiniz.

İçerideyseniz, telefondan uzak durun. Birini aramanız gerekirse, telsiz bir telefon veya cep telefonu kullanın. Sıhhi tesisat borularından (banyo küveti, duş) uzak durun. Bu tehdit eskisi kadar büyük değil, çünkü PVC (polivinil klorür) bugünlerde iç mekan tesisatlarında sıklıkla kullanılıyor. Borularınızın neden yapıldığından emin değilseniz, bekleyin. Yıldırımın tamamen bittiğinden emin olduğunuzda daha güvenli alanlara yönelebilirsiniz.

Bir önceki yazımız olan Solar Sistemlerde Yıldırımdan Korunma başlıklı makalemizde güneş paneli sistemleri, Solar Sistemler Nedir ve yüzey dokuma işlemi hakkında bilgiler verilmektedir.