Kompanzasyon Ne İşe Yarar?

Elektrik enerjisi, santralden en küçük bir alıcıya kadar dağıtımı yapıldığı sırada, santralle tüketici arasında olan iletimin az bir kayıpla gerçekleştirilmesi gerekir. Teknolojinin gelişmesi ile, günümüzde evlerde yer alan çamaşır makinası, klima, buzdolabı ve benzeri gibi ısıtma, soğutma ve havalandırma cihazları, elektrik enerjisine olan ihtiyacı her geçen gün daha da arttırmakta ve enerji üretiminin pahalanmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle bu durum da şebekede taşınmakta olan elektrik enerjisinin kaliteli olmasına, fiyatında ucuzluk ve hakiki iş gören aktif bir enerjiye sahip olmasını zorunlu bir hale getirmektedir.

Kompanzasyon Nedir?

Teknik olarak kompanzasyon, idealde voltaj ile akım arasında ve idealde faz farkı olmamaktadır. Endüktif ya da kapasitif yüklerin oluşturduğu etkinin sonucunda, akım sinyalinin, voltaj sinyalinde bulunan orana göre maximum ±90° lik fazı kaymakta. Endüktif, kapasitif etki sonucunda ise oluşan voltaj ve akım sinyali arasındaki faz kaymasını çözerek, ideale yakın (0°derecede) olarak sabit bir şekilde tutmaya yarayan işlemin adına kompanzasyon denmektedir.

Pratikte kompanzasyon ise elektrik sisteminde, elektrik motorunda ve bobinde ve benzeri olan sistemlerde, mıknatıs etkisi ile elektrik enerjisini yine aynı elektrik enerjisine ya da farklı 1 enerjiye çeviren cihazların, bu mıknatıslanma işleminin etkisi ile faz akımını geri kaydırmasından (endüktif güç ortaya çıkarmasından) dolayı, şebeke üstünde oluşturmuş oldukları endüktif reaktif gücü dengeleme ve fazın akımını olması gereken alana geri çekme işlemine kompanzasyon denmektedir.

Kompanzasyon Ne İşe Yarar?

Kompanzasyon Ne İşe Yarar?

Burada kompanzasyon ne işe yarar sorusunun cevabı tanımda da belirtildiği üzere, eğer şebekeye bağlı 1 alıcı, 1 elektrik motoru, bir floresan lamba, 1 trafo, ise bunlar manyetik alanlarının sağlanabilmesi için bağlı olmuş oldukları şebekeden endüktif reaktif güç çekmektedirler. Motorlar şebekeye reaktif güç vermekte ya da şebekeden reaktif güç almaktadırlar. Santralde üretilen 1 enerji, aktif ve reaktif akım adında en küçük olan alıcıya kadar beraber almakta, çalışmayan ve sadece motorda manyetik alan oluşturma işine yarayan endüktif reaktif güç, trafolarda, şalterlerde, kablolarda, havai hatlarda, iletim hatlarında ve tablolarda gereksiz bir yere kayıplara sebep olmaktadır.

Bu kayıplar ortadan kaldırılırsa transformatör daha fazla bir şekilde motoru besleyecek 1 kapasiteye sahip olacak ve devre açıcı, kapayıcı şalterler (disjonktörler) büyük boyutta olanlar tercih edilmeyecek, tesiste kullanılmakta olan kablo kesiti küçülecektir. Bu durumda oldukça az 1 yatırımla fabrika ve atölyeye enerji verme olanağı elde edilecektir. Elektrik işletmesi tarafınca uygulanan tarifeler yönünden de her dönem olmak üzere daha az bir elektrik enerjisi ödemesi gerçekleştirilecektir.

Kompanzasyon Neden Yapılmalıdır?

Reaktif enerjinin kompanze edilmesi ile, şebekenin taşıma kapasitesini arttırması ve enerjinin israfının önlenmesinden dolayı ülke ekonomisi için kompanzasyon çok önemli bir yerdedir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun genel kararına göre Karar No:284/2 Karar Tarihi: 8/1/2004 olarak kompanzasyon zorunlu bir hale getirilmiştir. (Bu kurul kararı 15/01/2004 tarih ve 25347 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Gerekli şartları taşıyan işletmeler kompanzasyon panoları kurmak ve işletmek gibi zorunlulukları bulunmaktadır.

Kompanzasyon panoları yapma ve işletme zorunluluğunda olan bu işletmelerin harcamış oldukları endüktif enerji, aktif enerjinin en fazla %33’ü; kapasitif enerji de aktif enerjinin en fazla %20’si kadar olabilmektedir. Kurulu olan gücü ise 9 kW ve üzerinde olmakta olan elektrik tüketicileri, kompanzasyon panoları kullanılırken reaktif güç değerlerini belirtilen sınırlar içerisinde tutmakla yükümlüdür. Aksi halde elektrik faturalarına reaktif olarak bir ceza bedeli eklenmektedir.

Kompanzasyon Ne İşe Yarar?

Kompanzasyon Yapılmazsa Neler Olur?

Kompanze edilmediği sürede şebekede güç kayıpları meydana gelir. Üretim ile dağıtım sistem kapasitesinde azalma meydana gelir. Gerilim düşmesi ile, taşınan gücün sınırlandığı dağıtım hatlarında ise enerji taşıma kapasitesinin düşmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, aşırı yüklenme olmasını ve gerilim düşmelerinin engellenmesi için, kompanzasyonun yapılması gereklidir.

Şebekeden en verimli bir şekilde faydalanılabilmesi için, reaktif yüklerin meydana geldiği alanda kompanze edilmesi ve giderilmesi zorunlu bir durumdur. Bu nedenle, kompanzasyon panoları kurmak ile yükümlü olan aboneler, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun vermiş olduğu karar ile belirtilmiş sınırlar içerisinde kompanze edilmiş bir şekilde elektrik tüketmek zorundadırlar. Aksi takdirde aboneler, bir ceza ücreti ödemek zorunda kalmaktadırlar.

Bir önceki yazımız olan Topraklama Malzemeleri Nelerdir? başlıklı makalemizde Elektrot topraklama malzemeleri, topraklama malzemeleri ve topraklama nasıl yapılır hakkında bilgiler verilmektedir.