İdealde voltajla akım arasında faz farkı olmaz. Endüktif veya kapasitif yüklerin oluşturduğu etkinin sonucunda, akım sinyalinin, voltaj sinyaline oranla en fazla ±90 derecelik  faz kayar. Endüktif, kapasitif etki neticesinde ortaya çıkan voltaj ve akım sinyali arasındaki faz kaymasını düzenleyerek, ideale yakın yani 0 derecede sabit tutma işlemine kompanze yada kompanzasyon denir.

Kompanzasyon panosu, işletmenin güç katsayısını düzenlemek adına gerekli cihaz, kondansatör ve ölçü aletlerinin üzerinde bulunduğu panodur. Kompanzasyon panosu, elektrik pano çeşitleri arasında yer alır.

Kompanzasyon panosu ne işe yarar? Endüktif yükler (transformatörler, balastlar, elektrik motorları vb.) reaktif güç çekerler. Bu anlamda kompanzasyon panosu, reaktif güce ihtiyaç olan noktaya en yakın yerde üretilmesinde, sistemin en iyi şekilde çalıştırılmasında büyük faydalar sağlar.

İşletmelerde enerjinin verimli kullanılması için  kompanzasyon pano bakımı, düzenli aralıklarla mutlaka yapılmalıdır. Kompanzasyon panosu verimli çalıştığı taktirde hem elektrik faturasında fark edilir oranda düşme görülür, hem de fazla reaktif güç çekimine bağlı reaktif güç cezası ödenmez. Bu anlamda kompanzasyon panosununun düzenli çalışıp çalışmadığı gözlem altında tutulmalı,  en ufak bir reaktif güç anormalliğinde vakit kaybetmeden gerekli bakımlar yapılmalıdır.  

Kompanzasyon panolarında ampermetreler, reaktif güç kontrol rölesi, şalterler, bakır baralar, kontaktörler, kondansatörler, güç kontaktörleri, bağlantı iletkenleri, elektrik sigortaları, voltmetre komitatörü ve voltmetre, multimetre ve kosinüsfimetre gibi malzemeler vardır. Kullanılan bu malzemeler uluslararası elektrik komisyonu, Türk standartları, Alman standardı normlarına göre uygun şekilde üretilmektedir.

Kompanzasyon Pano Kontrolü Nasıl Yapılır?

*   Kompanzasyon sistemlerinin akım gerilim ölçümleri, sayaç değerleri ve kondansatörlerin kapasiteleri düzenli aralıklarla kontrol edilir. Bu sayede ortaya çıkabilecek arızalar önceden tespit edilmiş olur.

*   Reaktif güç kontrol rölesinin COS Ø’si yükün devreye giriş çıkış hızı göz önünde bulundurularak rölenin zaman ayarı yapılır.

*   Kompanzasyon sistemlerinin bulunduğu ortamın soğutmasına bakılır.

*   Kondansatörler ayrı ayrı kontrol edilir, bunun yanında kondansatörler arası sıcaklık farkının yüksek olmamasına dikkat edilmelidir.

 Kompanzasyon Pano Kontrolü Neden yapılır?

*   Kompanzasyon pano bakımı ve kontrolü, kayıpları arttıran reaktif gücü minimize eder. Ayrıca sistemin güç faktörünü de  (COS Ø) düzeltir.

*   Yasa gereği işletmelerin toplam aktif enerji tüketiminin %20‘si oranında endüktif reaktif kullanım hakkı, %15 kapasitif reaktif kullanım hakkı bulunmaktadır. Fakat bu sınır değerler aşıldığında işletmeler harcadıklarıi enerjinin tamamını cezalı olarak öderler.

*   Kompanzasyon pano kontrolü ile kondansatörlerin arıza yapması ve buna bağlı olarak kapasite kaybına uğraması engellenir.

*   Harmoniklerin ya da üzerinde kalan şarj gerilimine bağlı gelişen darbe akımları engellenir. Gerilim düşmesi ve elektrik arızalarının da önüne geçilir.

Bir önceki yazımız olan Reaktif Ceza Sınırı başlıklı makalemizde reaktif ceza nedir, reaktif ceza oranları ve reaktif ceza sınırı nedir hakkında bilgiler verilmektedir.