Topraklama ve Paratoner Tesisi

Elektrik enerjisinin kontrol edilebilmesi için elektrik tesisleri, dağıtım ve iletişim şebekeleri ve kullanılan elektrikli cihazların güvenliğinin sağlanması ve canlıların can güvenliğinin sağlanabilmesi için yapılan işlemlere topraklama denilmektedir. Özellikle yıldırım düşme olaylarına karşı paratoner tesisinin kurulması büyük önem taşımaktadır. Paratoner nedir? Paratoner yıldırımsavar olarak bilinir ve bulutlar ile yer arasındaki yüksek elektrik akımının güvenlik riski oluşturmasını önleyen sistemdir.

Topraklamanın Önemi

Topraklama ve paratoner tesisi elektrik akım kaçağı ve yıldırım düşmesi olaylarında akımların kontrol altında tutulabilmesi için büyük önem taşımaktadır. Özellikle cihazların korunabilmesi için, cihaz metal gövdelerine bağlantı yapılan iletken teller ile kaçak elektrik akımının toprağa iletilmesini sağlar. Topraklama ve paratoner tesisi yapımlarında kullanılacak tüm ekipmanların uygun tasarıma sahip olması ve ölçülerinin belirlenen standartlarda olması koruma açısından önemlidir.

Topraklama ve Paratoner Tesisi

Topraklama Tesisatı Elemanları

Topraklama tesisatının oluşturulmasında gerekli olan elemanlar; toprak, topraklama elektrotu, iletken ve bağlantı elemanlarından oluşmaktadır. Topraklama ve paratoner tesisi için en önemli unsur topraktır. Toprağın direncinin düşük olmasına dikkat edilmelidir. Toprak özgül direnci toprak cinsine göre değişmektedir. Yapılan ölçümler ile en uygun toprak yapısı belirlenir.

Topraklama elektrotu, toprak içerisine gömülen, geniş yüzeyli, tesisata kablolar ile bağlanabilen iletken özelliği olan parçalardır. Elektrotlar yüzeysel ya da derin topraklayıcılar olarak iki türde kullanılmaktadır. Türleri çubuk, şerit ve levha olarak üç çeşittir. Bağlantı elemanları ve topraklama iletkeni, bakır veya alüminyum yalıtılmış iletkenlerden yapılmaktadır.

Topraklama Çeşitleri

Topraklama tesisatına uygun elemanlar kullanılarak, farklı amaçlar için yapılmaktadır. Topraklama çeşitleri, koruma topraklaması, işletme topraklaması, fonksiyon topraklaması olarak karşımıza çıkmaktadır. Yıldırım olaylarına karşı kullanılan ve paratoner sistemleri ile yapılan topraklama fonksiyonel topraklama çeşididir. Paratoner nedir? Yüksek binalar ve sivri yapıların üzerine takılan iyon yüklü sivri uçlu metal parçaların, yalıtılmış iletkenler ile toprak içerisine gömülmüş topraklama levhalarına bağlanması ve bulutlardan gelen aşırı akımın toprağa iletilmesini sağlamaktadır.

Paratoner

Yıldırım düşme etkisinin zarar vermeden toprağa iletilmesi için kurulabilecek en uygun tesis paratoner tesisidir. Paratoner nedir? Kısa tanım olarak yıldırımsavar aletlerdir. Paratoner çeşitleri iç yıldırımlık ve dış yıldırımlık olarak ayrılmaktadır. Dış yıldırımlık sistemi ise Franklin çubuğu, faraday kafesi ve erken akım yayıcı şeklinde üç bölümde ele alınır. Franklin çubuğu yüksek binaların en yüksek tepelerine yerleştirilen sivri uçlu çubukladır. Faraday kafesi ise binanın dış yüzeyinin devamlı korunabilmesi için iletken ağlarlar örülmesidir.

Topraklama Ölçümü

Bina içi tesisatı ve paratoner tesisatı için yapılacak olan topraklama işlemleri için topraklama ölçümlerinin yapılması gerekir. Topraklama ölçümlerinin nasıl ve neden yapılması gerektiği Elektrik Enerjileri Topraklama Yönetmeliğinde belirtilmiştir. Ölçümler ise Elektrik Mühendisleri Odasına üye mühendisler tarafından ölçüm cihazları kullanılarak yapılmaktadır. Bina iç topraklama sistemleri ile paratoner sistemleri ayrı ayrı topraklama levhalarına bağlanabileceği gibi ortak bağlantı noktası oluşturularak aynı topraklama sistemine bağlantıları yapılabilmektedir.

Topraklama ve Paratoner Tesisi

Topraklama Raporu Hazırlamak

Topraklama raporunun hazırlanabilmesi için yetkili kişilerin ölçüm yapması sağlanmalıdır. Topraklama raporu birçok kurum tarafından çeşitli alanlarda verilecek yetkinlik belgeleri için istenmektedir. Topraklama ölçümlerine ek olarak, bina topraklama ölçümü, paratoner topraklama ölçümü, iç tesisat kontrollerinin yapılması gerekmektedir.

Topraklama raporunda tesis bilgilerine, ölçümlerde kullanılan cihaz bilgilerine, ölçüm sonuçlarına, ölçümü yapan yetkililerin isimlerine ve raporu onaylayan kişinin bilgilerine yer verilir. Topraklama ve paratoner tesisleri için yapılacak olan toprak direnç ölçüm sonuçlarının mümkün olduğu kadar düşük olmasına ve 10 ohm değerinden düşük olmasına dikkat edilmelidir. Tüm tesisatın periyodik olarak kontrollerinin yapılması gerekir.

Bir önceki yazımız olan Solar Sistemlerde Yıldırımdan Korunma başlıklı makalemizde güneş paneli sistemleri, Solar Sistemler Nedir ve yüzey dokuma işlemi hakkında bilgiler verilmektedir.